Follow the Moon

We zijn weer op pad! Nadat de orka’s ons gepasseerd zijn zeilen we naar de Ria de Arosa. In Ribeira meren we af in de haven en proberen zoveel mogelijk havenklussen in 24 uur te klaren. We doen boodschappen, wassen kleding en beddengoed en hangen dat over de reling in de volle zon te drogen, in een uurtje is het kurkdroog. We vullen de watertank (400 liter), douchen in de havenfaciliteiten en voeren diverse relinggesprekken met medezeilers. Het thema is natuurlijk orka’s!

De orka (Orcinus orca) is het grootste roofdier van de oceaan en het grootste lid van de dolfijnenfamilie. Ze kunnen tot > 10 ton wegen en 90 jaar oud worden. Ze zijn zwart met een witte ooglap en een witte zadellap achter de rugvin. Volwassen vrouwtjes zijn 6 meter, mannetjes 8 meter. Tussen de straat van Gibraltar en zuid-Bretagne zijn 5 orka groepen actief. Hun prooi is de blauwvintonijn en de orka’s volgen hen in de lente als zij van de koude wateren in het noorden naar de middellandse zee migreren om te paaien. In de zomer/ herfst gaat de tonijn terug naar het noorden, de orka’s dus ook. Sinds 2020 zijn jonge orka’s uit verschillende groepen verantwoordelijk voor het veroorzaken van schade aan roeren van zeilschepen. Omdat jonge dieren de neiging hebben agressief, jacht- of seksueel gedrag te imiteren kan dit soort interactie met zeilschepen dienen als een vorm van oefenen en leren. Ze doen dus ervaring op met hoe hard ze kunnen bijten en hoe ruw ze met dingen om kunnen gaan (bron: Orcinus app)

In dit geval oefenen ze dus met het meest kostbare bezit van de zeezeiler, zijn zeilboot.  Veelal zijn de zeiljachten na een dergelijke interactie stuurloos omdat de orka’s het roer afbijten of -breken. In twee gevallen was de schade door de impact zodanig dat er lekkage optrad en deze boten gezonken zijn. Beide bemanningen zijn gered door medezeilers of de uitgevaren kustwacht. In de tijd dat wij langs de Spaans-Portugese kust afdaalden was er gemiddeld elke 2-3 dagen een melding van een incident en soms dagelijks  een waarneming van orka’s. Deze concentreerden zich soms in eenzelfde gebied en er bleek sprake van meerdere hotspots tussen Bretagne en Gibraltar. Het gaat om een enorm gebied dus. Hoeveel zeilboten daar precies varen hebben we niet terug kunnen vinden maar het gaat om duizenden boten gedurende de zomermaanden. De kans dat je als zeiler een orka tegenkomt is dus vrij klein, de kans dat orka’s een zeilboot tegenkomen is vrij groot!

In Ribeira ligt de onfortuinlijke fransman met zijn kapotte boot vlak bij ons. We zien of spreken hem niet maar wel een Belg die naar hem op zoek is. Deze meneer is een voorstander van een proactieve aanpak van het orka probleem. Hij wil er controle over. Dat doet hij door zijn eigen schip onder water uit te rusten met een stuk ketting met pinnen daaraan, die hangt hij ergens in de buurt van zijn roer en hoopt daarmee de orka’s af te schrikken, of hun aanvallen op zijn roer te stoppen. Ons lijkt dat een gevaarlijke constructie, niet alleen voor een orka maar zeker ook voor zijn eigen boot, schroef en roer. Verder eist hij actie van de Spaanse en Portugese autoriteiten en is zeer actief op allerlei fora en internetgroepen. Hij wil weten wat wij ‘er aan doen’ en vraagt dat later bij de volgende reling ook. Hij heeft het er druk mee. Van medezeilers horen we dat velen middelen aan boord hebben om de orka’s op afstand te houden. In havens en watersportwinkels is een levendige handel in (illegale) Firecrackers (onderwatervuurwerk) en misthoornen met gasbus. Ook emmers zand worden in de kuip klaargezet om orka’s zand in de ogen te strooien. Omdat het om een beschermde diersoort gaat zijn dit soort acties niet toegestaan.

Wat doen wij? Wij hebben niets mee om orka’s te verjagen. We proberen te dealen met het risico. In de eerste plaats lijkt het verstandig de orka’s te vermijden. Dat is nog niet zo makkelijk omdat het maar de vraag is waar ze zich bevinden. In  ondieper water komen ze niet vaak dus dat lijkt de veiligste plek om te varen, dicht bij de kust dus. Echter loeren daar weer andere gevaren: ondieptes, rotsen, brekende golven. Hoe ‘ondiep’ echt veilig is weet ook eigenlijk niemand, er is geen onderzoek naar gedaan. De Portugese orcaguru Rui, met zijn website http://www.orcas.pt adviseert de 20 meter lijn aan te houden. Dat dit op veel plaatsen vrijwel onmogelijk is zal bijna elke zeiler hier weten: tenzij je met windstil weer en weinig deining langs de kust gaat motoren. De afstand van bijna 500 mijl van Noord-Spanje naar Zuid Portugal is dan een lange tocht, en geen feestje als je gekomen bent om te zeilen. Op de golf van Biskaje is het nergens ondiep en goede wind om te zeilen vind je meestal wat verder uit de kust.

Wij hebben globaal het advies van de 20 meter lijn nagestreefd maar zelden gehaald, meestal was de diepte zo’n 25- 35 meter en soms beduidend meer. Als er een orka-alert was op onze route zijn we wat voorzichtiger geweest.

Op weg langs de schitterende kust van de Rias Gallegas is het dus oppassen geblazen. We moeten diepere wateren over. We zeilen naar Islas Ons en Cies, beide behorend tot het Nationaal Park Islas Atlanticas. Hier kunnen we met vooraf verkregen permiso ankeren en aan land gaan. Het is er prachtig en we maken mooie wandelingen. Met de bemanning van 2 andere Nederlandse boten gaan we tegen de avond naar het strand voor een gezamenlijke borrel/diner. Iedereen neemt wat te eten mee, bier en wijn, picknickdeken en dat alles met een prachtige zonsondergang met uitzicht op de eigen boot voor anker in een beschutte baai. We voelen ons weer ontzettend bevoorrecht dit te kunnen doen! Thomas verjaardag vieren we samen op Playa de Barra in de Ria de Vigo. Dit keer met verse dorade (nee, niet zelf gevangen, dat kost nog wat oefening), heerlijke salades en zelfgebakken taart als toetje!

Eind augustus varen we de eerste Portugese haven in: Povóa de Varzim. Een mooie zeildag met goede wind op de 30 meterlijn! Helaas onderbroken door een kapotte stuurautomaat, een meeuw in de vislijn en een visser die we nog maar net kunnen ontwijken. Dit alles ongeveer op hetzelfde moment! Medezeilers dachten dat we dronken waren, of naar Amerika gingen… het duurde even voor we de boot weer op koers hadden. De resterende 6 uur was een goede oefening in met de hand sturen.

In Povóa laten we de koppeling tussen de roer-as en de drive van de stuurautomaat opnieuw maken. We treffen ontzettend aardige en behulpzame mensen die ons probleem aanhoren en willen helpen. Een metaalbewerker snijdt de onderdelen, een lasser last ze aan elkaar, en vragen daar bijna niets voor. Na 8 uur, en 28000 stappen op de teller, kan de koppeling weer ingebouwd worden!

In Porto komt Saskia een week aan boord, bezoekt met ons de mooie stad en zeilt met ons de Douro op waar we overnachten op deze prachtige plek. We zeilen naar Aveiro en Figueira da Foz en daar zit haar vakantie erop. Geen orka’s gezien maar wel een mooie groep dolfijnen!
Wij gaan door naar Nazaré, Peniche en Lissabon. Daar blijven we een paar dagen in de haven van Cascais vanwege harde wind en nemen de tijd om Lissabon te bezoeken.

Maar we willen verder, het laatste stuk Atlantische oceaan willen we achter ons laten. Vanaf Lissabon varen we in 2 dagtochten naar Sesimbra en Sines. We liggen voor anker in onrustige baaien en slapen slecht. De laatste etappe vanaf Sines motorzeilen we in een woelige zee met ruim 3 meter hoge golven om Cabo San Vicente, de uiterste zuidwest punt van Portugal. Op de ankerplek van Sagres doen we een vreugdedansje in de kuip. We did it! Geen orka’s getroffen, alles is nog heel , 2000 zeemijlen vanaf Groningen.  We slapen eindelijk een goede nacht door en gaan de dag erna met weinig wind en zonder haast over een gladde zee naar Alvor. Hier houden we een welverdiende vakantie in de beschutte baai voor het dorp.

Als we terugkijken op de tocht langs de Spaanse en Portugese westkust beseffen we dat alles heel mooi maar ook spannend was. We zijn alleen op zee, er kan van alles mis gaan. We waren niet banger voor orka’s dan voor slecht weer, een kapotte boot, aanvaringen met puntige rotsen en hoge golven. Dat menig zeiler daar een andere beleving bij heeft is ons wel duidelijk geworden. De emoties, vooral angsten, lopen bij menig zeiler behoorlijk op als het de orka’s betreft. Mensen volgen adviezen van dubieuze herkomst op en lezen en posten van alles op telegramgroepen. Het is om bang van te worden. Meer dan 150 berichten op 1 dag komen daar soms binnen. De meeste is non-informatie en als er wel belangrijke informatie te delen is verdwijnt die in de massa berichten. De Spaanse autoriteiten verzorgen wat zorgvuldiger geverifieerde informatie maar zijn daardoor iets minder snel met updates.

De orka’s zijn meestal rond deze tijd niet meer aanwezig in de straat van Gibraltar, maar helemaal zeker kunnen we daar niet van zijn. We willen nog wat verder en de nazomer aan de Algarve is een mooie tijd. Het is alleen even wachten op goede wind uit west, deze blaast nu uit oostelijke richting door de Straat van Gibraltar en dat blijft ie de komende week ook nog doen. Gelukkig!

Sailing Luna around Algarve

Meer foto’s in de Gallery !